اخبار ویژه
تبلیغات

دلایل و اهداف بعثت پیامبر اعظم(ع) از منظر قرآن کریم

دلایل و اهداف بعثت پیامبر اعظم(ع) از منظر قرآن کریم

به گزارش به نقل از فارس، آیت‌الله العظمی ناصر مکارم شیرازی در تفسیر نمونه ذیل آیات 1 تا 4 سوره مبارکه «جمعه» به بعثت پیامبر(ص) و دلایل و اهداف آن اشاره کرده است که متن آن در ادامه می‌آید؛ «؛». (جمعه/ 1 […]


دلایل و اهداف بعثت پیامبر اعظم(ع) از منظر قرآن کریم










به گزارش به نقل از فارس، آیت‌الله العظمی ناصر مکارم شیرازی در تفسیر نمونه ذیل آیات 1 تا 4 سوره مبارکه «جمعه» به بعثت پیامبر(ص) و دلایل و اهداف آن اشاره کرده است که متن آن در ادامه می‌آید؛











«؛». (جمعه/ 1 تا 4)







این سوره نیز، با تسبیح و تقدیس پروردگار شروع مى‌شود، و به قسمتى از صفات جمال و جلال و اسماء حسناى او اشاره مى‌کند که، در حقیقت مقدمه‌اى است براى بحث‌هاى آینده.





مى‌فرماید: «» ().





«ه» ().





«» ().





و به این ترتیب، نخست، بر «مالکیت و حاکمیت» و پس از آن، «منزه بودن او از هرگونه ظلم، ستم و نقص» تأکید مى‌کند، زیرا با توجه به مظالم بى‌حساب ملوک و شاهان، واژه «مَلِک» تداعى معانى نامقدسى مى‌کند که، با کلمه «قُدُّوس» همه شستشو مى‌شود.





و از طرفى، روى «قدرت» و «علم» که دو رکن اصلى حکومت است، تکیه نموده، و چنان که خواهیم دید، این صفات ارتباط نزدیکى به بحث‌هاى آینده این سوره دارد، و نشان مى‌دهد، انتخاب اوصاف حق، در آیات مختلف قرآن، روى حساب، نظم و رابطه خاصى است.





درباره تسبیح عمومى موجودات جهان، قبلاً بحث‌هاى مشروحى داشته‌ایم.





بعد از این اشاره کوتاه و پرمعنى به مسأله توحید و صفات خدا، به مسأله بعثت پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله) و هدف از این رسالت بزرگ، که در ارتباط با عزیز، حکیم و قدوس بودن خداوند است، پرداخته چنین مى‌گوید: «» ().





و در پرتو این تلاوت «» ().





چرا که «» ().





جالب این که: بعثت پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله) را با آن ویژگى‌هایى که جز از طریق اعجاز نمى‌توان تفسیر کرد، نشانه عظمت خدا و دلیل بر وجود او گرفته، مى‌گوید: خداوند همان کسى است که چنین پیامبرى را مبعوث کرد، و چنین شاهکارى را در آفرینش به وجود آورد!





«أُمِّیِّینَ» جمع «أُمّى» به معنى «درس نخوانده» است منسوب به «امّ» (مادر) یعنى: مکتبى جز مکتب دامان مادرش را ندیده است.





و بعضى آن را به معنى «اهل مکّه» دانسته‌اند، زیرا «مکّه» را «امّ القرى» (مادر آبادى‌ها) مى‌نامیدند، ولى این احتمال بعید به نظر مى‌رسد، چرا که نه پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله) تنها مبعوث به اهل «مکّه» بود، و نه سوره «جمعه» در «مکّه» نازل شده است.





بعضى از مفسران نیز، آن را به معنى «امت عرب» در مقابل «یهود» و دیگران تفسیر کرده‌اند، و آیه 75 سوره «آل عمران» را شاهد بر این معنى مى‌دانند که مى‌گوید: ٌ: «».





اگر این تفسیر را هم بپذیریم، به خاطر آن است که «یهود» خود را اهل کتاب و با سواد مى‌دانستند و امت عرب را بى‌سواد و درس نخوانده.





بنابراین، تفسیر اول از همه مناسب‌تر است.





قابل توجه این که، مى‌گوید: پیامبر اسلام از میان همین گروه و همین قشر درس نخوانده، برخاسته تا عظمت رسالت او را روشن سازد، و دلیلى باشد بر حقانیت او؛ چرا که کتابى مثل قرآن با این محتواى عمیق و عظیم، و فرهنگى چون فرهنگ اسلام، محال است زائیده فکر بشر باشد، آن هم بشرى که نه خود درس خوانده، و نه در محیط علم و دانش پرورش یافته است.





این نورى است که از ظلمت برخاسته، و باغ سرسبزى است که، از دل کویر سر برآورده، و این خود معجزه‌اى است آشکار، و سندى است روشن بر حقانیت او.





در آیه فوق، هدف این بعثت را در سه امر خلاصه کرده که، یکى جنبه مقدماتى دارد و آن «تلاوت آیات الهى» است، و دو امر دیگر یعنى «تهذیب و تزکیه نفوس» و «تعلیم کتاب و حکمت» دو هدف بزرگ نهایى را تشکیل مى‌دهد.





آرى، این پیامبر(صلى الله علیه وآله) آمده است که، انسان‌ها را هم در زمینه علم و دانش، و هم اخلاق و عمل، پرورش دهد، تا به وسیله این دو بال، بر اوج آسمان سعادت پرواز کنند، و مسیر الى اللّه را پیش گیرند، و به مقام قرب او نائل شوند.







این نکته نیز، شایان توجه است که: در بعضى از آیات قرآن، «تزکیه» مقدم بر «تعلیم» و در بعضى،«تعلیم» مقدم بر «تزکیه» شمرده شده، یعنى از چهار مورد، سه مورد «تربیت» مقدم بر «تعلیم» مقدم است، و در یک مورد «تعلیم» بر «تربیت» مقدم.





این تعبیر، ضمن این که نشان مى‌دهد این دو امر در یکدیگر تأثیر متقابل دارند (اخلاق» زائیده «علم» است همان گونه که «علم» زائیده «اخلاق» است) اصالت تربیت را مشخص مى‌سازد، البته، منظور علوم حقیقى است، نه اصطلاحى در لباس علم.





فرق میان «کتاب» و «حکمت» ممکن است این باشد که: اولى اشاره به قرآن و دومى به سخنان پیامبر (صلى الله علیه وآله) و تعلیمات اوست که، «سنت» نام دارد.





و نیز ممکن است «کتاب» اشاره به اصل دستورات اسلام باشد، و «حکمت» اشاره به فلسفه و اسرار آن.





این نکته نیز قابل توجه است که: «حکمت» در اصل، به معنى منع کردن به قصد اصلاح است، و لجام مرکب را از این جهت «حکمه» (بر وزن صدقه) گویند که، او را منع و مهار کرده، و در مسیر صحیح قرار مى‌دهد.





بنابراین، مفهوم آن دلائل عقلى است، و از اینجا روشن مى‌شود که ذکر کتاب و حکمت پشت سر یکدیگر، مى‌تواند اشاره به دو سرچشمه بزرگ شناخت، یعنى «وحى» و «عقل» بوده باشد، یا به تعبیر دیگر، احکام آسمانى و تعلیمات اسلام، در عین این که از وحى الهى سرچشمه مى گیرد، با ترازوى عقل قابل سنجش و درک مى‌باشد (منظور کلیات احکام است).


 





و اما «ضَلال مُبِین» (گمراهى آشکار) که در ذیل آیه، به عنوان سابقه قوم عرب بیان شده، اشاره سربسته و پرمعنایى است به عصر جاهلیت که، گمراهى بر سراسر جامعه آنها حکم فرما بود، چه گمراهى از این بدتر و آشکارتر که: بت‌هایى را که از سنگ و چوب با دست خود مى‌تراشیدند، پرستش مى‌کردند و در مشکلات خود، به این موجودات بى‌شعور پناه مى‌بردند.





دختران خود را با دست خویش زنده به گور مى‌کردند، سهل است، به این عمل، فخر و مباهات نیز مى‌کردند که، نگذاردیم ناموسمان دست بیگانگان بیفتد!.





مراسم نماز و نیایش آنها کف زدن و سوت کشیدن در کنار خانه کعبه بود، و حتى زنان به صورت برهنه مادرزاد بر گرد خانه خدا طواف مى کردند و آن را عبادت مى شمردند!





انواع خرافات و موهومات بر افکار آنها حاکم بود، و جنگ و خونریزى و غارتگرى، مایه مباهاتشان.





زن در میان آنها متاع بى‌ارزشى بود که، حتى روى آن قمار مى‌زدند! و از ساده‌ترین حقوق انسانى محروم بود.





کینه‌ها و عداوت‌ها را پدران به ارث به فرزندانشان منتقل مى‌کردند، و به همین دلیل، خونریزى و کشت و کشتار، یک امر عادى محسوب مى‌شد.





آرى، پیامبر(صلى الله علیه وآله) آمد و آنها را از این ضلال مبین، به برکت کتاب و حکمت نجات داد، تعلیم داد و تربیت نمود، و به راستى نفوذ در چنین جامعه گمراهى، خود یکى از دلائل عظمت اسلام و معجزه آشکار پیامبر بزرگ ما است.





اما از آنجا که پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله) تنها مبعوث به این قوم «امّى» نبود، بلکه دعوتش همه جهانیان را دربر مى‌گرفت، در آیه بعد مى‌افزاید: «» ().





اقوام دیگرى که بعد از یاران پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله) پا به عرصه وجود گذاردند، در مکتب تعلیم و تربیت پیامبر(صلى الله علیه وآله) پرورش یافتند، و از سرچشمه زلال قرآن و سنت محمّدى(صلى الله علیه وآله) سیراب گشتند، آرى، آنها نیز مشمول این دعوت بزرگ بودند.





به این ترتیب، آیه فوق تمام اقوامى را که بعد از صحابه پیامبر(صلى الله علیه وآله) به وجود آمدند، از عرب و عجم شامل مى‌شود.





در حدیثى مى‌خوانیم: هنگامى که پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) این آیه را تلاوت فرمود، سؤال کردند: اینها کیانند؟ پیامبر(صلى الله علیه وآله) دست خود را بر شانه سلمان گذارد، و فرمود: لَوْ کانَ الاِْیْمانُ فِى الثُّرَیّا لَنالَتْهُ رِجالٌ مِنْ هؤُلاءِ: «».





و از آنجا که همه این امور، از قدرت و حکمت خداوند سرچشمه مى‌گیرد، در پایان آیه مى‌فرماید: «» ().





سپس، به این نعمت بزرگ، یعنى بعثت پیامبر گرامى اسلام(صلى الله علیه وآله) و برنامه تعلیم و تربیت او اشاره کرده، مى‌افزاید: «» ().





در حقیقت، این آیه، همانند آیه 164 سوره «آل عمران» است که مى‌گوید: «» و همه چیز آن، تقریباً شبیه آیات مورد بحث است.





بعضى نیز احتمال داده‌اند:هِ: «» اشاره به اصل مقام نبوت باشد که، خداوند این مقام را به هر کس که شایسته بداند مى‌دهد.





ولى، تفسیر اول، مناسب‌تر است، هر چند جمع میان هر دو نیز ممکن است، که هم رهبرى پیامبر(صلى الله علیه وآله) براى امت فضل الهى است و هم مقام نبوت براى شخص پیامبر(صلى الله علیه وآله).





ناگفته پیدا است، تعبیر: مَنْ یَشاءُ: «هر کس را بخواهد» مفهومش این نیست که خدا بى‌حساب، فضل و مرحمت خود را به کسى مى‌دهد، بلکه مشیت در اینجا توأم با حکمت است، همان گونه که توصیف خداوند را به عزیز و حکیم، در نخستین آیه سوره، این مطلب را روشن ساخته.





امیر مؤمنان على(علیه السلام) نیز در تشریح این فضل بزرگ الهى مى‌فرماید:  :





«».


/2759/